Sorry za długą przerwę, ale miałem sporo pracy Z kolei teraz cierpię na grypę (jak co roku o tej porze), ale, poza oczywistymi niedogodnościami z tym związanymi, wreszcie mogę coś napisać. Od teraz będzie częściej.

Dzisiaj jednak nie będzie nic z listy, tylko mały komentarz do onetowego newsa (jest też o tym na www.di.com, bo jest to informacja na tyle bulwersująca, że nie sposób jej nie skomentować:

"750 zarzutów za muzykę i filmy na dysku
Mieszkańcowi Kielc za pobieranie muzyki z internetu i używanie nielegalnego oprogramowania postawione zostanie ponad 750 zarzutów! Liczba imponująca, bo według organów ścigania tyle właśnie osób zostało pokrzywdzonych w wyniku działalności oskarżonego.
Na komputerze 22-letniego kielczanina policja znalazła ściągnięte z internetu pliki z muzyką (700 plików) i filmami (70 plików). Na komputerze znalazło się również nielegalne oprogramowanie, w tym system Windows. Nie znaleziono żadnych dowodów na to, aby mężczyzna udostępniał te pliki osobom trzecim. Zarzuty będą dotyczyły paserstwa oraz nieprzestrzegania Ustawy o Prawie Autorskim i Prawach Pokrewnych, za co grozi kara do 5 lat pozbawienia wolności."

Jestem w szoku. Skoro Policja nie znalazła dowodów na to, że chłopak udostępniał utwory chronione prawem autorskim, to jaka jest podstawa prawna postawionych mu zarzutów? Oczywiście nie mówimy tu o lewych windowsach, bo to jest kradzież programu komputerowego, będąca, jak pamiętamy, jest odrębnym przestępstwem, którego znamiona opisuje art. 278 § 1 Kodeksu karnego względnie paserstwo programu komputerowego (art. 293 w zw. z art. 291 lub 292 KK), zaś do programów komputerowych nie stosujemy przepisów o dozwolonym użytku. Jednak przepisy te z całą pewnością stosują się do utwór audialnych (pliki muzyczne) oraz audiowizualnych(filmy). Cóż, nie od dziś wiemy, że w Kielcach dzieją się dziwne rzeczy (w końcu to miasto wydało z siebie Liroya), ale dopiero teraz uświadomiono nam, że nie obowiązują tam powszechnie obowiązujące przepisy prawa... W historii zdarzały się i takie sytuacje. Kiedy w 1975 r wszedł w życie obecnie obowiązujący Kodeks pracy, w Krakowie sądy jeszcze przez dobre kilka lat orzekały na podstawie przedwojennych przepisów. Na pytanie, dlaczego tak się dzieje, sędziowie zwykli odpowiadać: do tamtych już się przyzwyczailiśmy...

A na poważnie. Albo ta informacja jest nieprawdziwa, zaś ktoś (ciekawe kto) celowo rozpowszechnia ją, aby w internautach wzbudzić strach przed pobieraniem muzyki i filmów z sieci, albo  funkcjonariusze miejscowej Policji oraz prokurator powinni zostać postawieni pod pręgierzem na kieleckim rynku ku uciesze miejscowej gawiedzi. Wątpię, by jakikolwiek sąd podzielił tak absurdalne stanowisko (nawet Sąd Rejonowy w Kielcach), ale może dobrze byłoby, aby ta sprawa dotarła do Sądu Najwyższego, który będzie miał okazję uświadomić co poniektórym, że obowiązują w polskim prawie autorskim przepisy o dozwolonym użytku.

Oczywiście oni też kalkulują i nie wystąpią z powództwem przeciwko jakiemuś dzieciakowi, na którego stronkę wchodzi 10 osób tygodniowo. Ale zauważcie, co się dzieje z YouTube. Kiedyś było tam wszystko, teraz wiele filmików jest zdejmowanych na żądanie twórców lub innych uprawnionych podmiotów. Wiecie dlaczego? Dopóki YouTube był własnością małej spółki bez większego majątku szanse na realne wyegzekwowanie odszkodowań praktycznie nie istniały. W październiku 2006 r. doszło do przejęcia witryny przez Google i wtedy dopiero producenci, firmy fonograficzne, wydawcy itp. zaczęli sobie przypominać, że ich utwory są rozpowszechniane bezprawnie. YouTube a właściwie google zareagowało dość szybko i obecnie zdejmuje filmiki niezwłocznie po otrzymaniu oświadczenia, którego treść jeśli chodzi o USA jest uregulowana w DMCA (Digital Millenium Copyright Act - będzie o tym). To samo dotyczy sytuacji w Polsce. Dochodzenie roszczeń cywilnych zawsze wiąże się z kosztami, dlatego czasem bardziej opłaca się olać naruszenie, niż mieć nawet prawomocny wyrok zasądzający odszkodowanie i nie móc go wyegzekwować.

Musimy jeszcze rozróżnić sytuację tzw embedowania, tzn. możliwości pokazania na swojej stronie materiału, który jest hostowany na innej stronie poprzez wklejenie odpowiedniego kodu. Opcję tę oferuje wiele serwisów (YouTube, lastfm,z polskich np. wrzuta). Moim zdaniem wklejanie na swojej stronie kodów embedowania do utworów chronionych prawem autorskim nie stanowi naruszenia praw autorskich , bo rozpowszechnia utwór ten, na czyim serwerze utwór ten się znajduje i kto umożliwia dostęp do niego, zaś poprzez embedowanie my jak gdyby tylko "pokazujemy" na naszej stronie część cudzej strony. Dla mnie jest to dość oczywiste, pytanie tylko - na ile przeciętny prokurator i przeciętny sąd pierwszej instancji zrozumieliby ten mechanizm? Sam jestem bardzo ciekaw.

Art. 71 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przyznaje temu, czyje autorskie prawa majątkowe zostały naruszone cztery podstawowe roszczenia, tj. roszczenie o:
       1) zaniechania naruszania;
   2) usunięcia skutków naruszenia;
   3) naprawienia wyrządzonej szkody:
            a)na zasadach ogólnych albo
            b)poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione - trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;
   4)wydania uzyskanych korzyści.
Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, uprawniony może się domagać:
   1)jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd;
   2)zapłaty przez osobę, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, odpowiedniej sumy pieniężnej, nie niższej niż dwukrotna wysokość uprawdopodobnionych korzyści odniesionych przez sprawcę z dokonanego naruszenia, na rzecz Funduszu, o którym mowa w art. 111, gdy naruszenie jest zawinione i zostało dokonane w ramach działalności gospodarczej wykonywanej w cudzym albo we własnym imieniu, choćby na cudzy rachunek.

Powstaje jednak pytanie, czy naruszamy w ten sposób autorskie prawa osobiste lub majątkowe. Osobistych na pewno nie. A co z majątkowymi? Moim zdaniem nie dochodzi tutaj do ich naruszenia, o ile działa się w ramach dozwolonego użytku osobistego. Pojawiały się jednak głosy, że dochodzi tutaj do naruszenia art. 17 ustawy definiującego autorskie prawa majątkowe poprzez przyznanie twórcy wyłącznego prawa do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Jak pisałem, jest to pogląd odosobniony. W mojej ocenie pobieranie plików z internetu na własny użytek nie różni się niczym od skopiowania płyty, czy skserowania książki i podlega ochronie z punktu widzenia art. 23 ustawy (dozwolony użytek). Gdyby przyjąć ten odosobniony pogląd, prawdopodobnie około 90% polskiego społeczeństwa byłoby przestępcami. Każdy z nas skopiował kiedyś książkę, przegrał płytę, kasetę magnetofonową itp. Wykładnia prawa prowadząca ad absurdum nie powinna być więc przyjmowana. Płynie stąd jednak inny wniosek: art. 115 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jest przepisem źle sformułowanym a można argumentować, że nawet niekonstytucyjnym. W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nie mogą obowiązywać przepisy karne, które jasno i precyzyjnie nie określają znamion czynu zabronionego, nie pozwalając tym samym na ustalenie jakie zachowanie naraża nas na odpowiedzialność karną. Na ten mankament powyższego przepisu zwraca uwagę wielu prawników, w tym obecny Minister Sprawiedliwości w swoim komentarzu. Jeżeli jednak przepis jest wadliwy, to zadaniem prawników jest wypracowanie takiej jego interpretacji, która pozwoli nadać mu racjonalny sens. Co więcej od wielu lat obowiązuje zasada, że w prawie karnym nie można dokonywać tzw. wykładni rozszerzającej. Stąd też opisany tu odosobniony pogląd należy odrzucić. Na szczęście Policja też go odrzuca

Odpowiedź jest bardzo prosta. Lobbing firm tworzących oprogramowanie był na tyle silny w 1997 r., gdy uchwalano Kodeks karny, że doprowadził do penalizacji posiadania pirackiego oprogramowania. Jednocześnie dzielenie się plikami muzycznymi i filmowymi nie było wówczas powszechne. Gdyby kodeks uchwalano dziś, firmy fonograficzne i dystrybutorzy filmów prawdopodobnie walczyliby o podobny przepis karny w odniesieniu do tego rodzaju utworów. Co z tego wynika:

1) możesz legalnie posiadać na swoim komputerze pliki muzyczne, filmy oraz grafikę za wyjątkiem pewnego rodzaju treści pornograficznych; nie musisz tłumaczyć się skąd wziąłeś daną mp3-kę, czy film, nie musisz mieć oryginału płyty audio;

2) nie możesz legalnie posiadać na swoim komputerze programu komputerowego, który został uzyskany bez zgody podmiotu uprawnionego, czyli mówiąc prosto - programu pirackiego. Jeżeli masz firmę i znajdą na jej komputerze taki program, to zarzuty są gwarantowane, jeżeli nie masz firmy to zarzuty są bardzo prawdopodobne. Skąd to rozróżnienie? Otóż kiedyś powszechnie uważało się, że znamię celu, o którym mowa w art. 278 § 2, tj. uzyskanie korzyści majątkowej odnosiło się tylko do tych sytuacji, gdy ktoś zarabiał - nawet pośrednio - na pirackich programach, co jest łatwe do wykazania, jeśli używa ich przedsiębiorca. Obecnie dominuje rozszerzająca wykładnia tego przepisu zaprezentowana niżej.

Powyższy pogląd reprezentuje większość prawników. Czy są głosy przeciwne? Oczywiście. Na szczęście odosobnione. Dlaczego niektórzy uważają, że trzymanie ściągniętych z netu plików mp3 i filmów stanowi przestępstwo - o tym w następnym poście.